Een briefwisseling en een leeuw

Briefwisseling tussen Bethlehem en Aquilea

of

De leeuw met een doorn in de poot

Bij deze neem ik mijn woorden terug’ , zo begint een brief  die Hieronymus aan zijn studiegenoot en vriend Rufinus richt. Het is het jaar 406 en Rufinus bevindt zich nog steeds te Aquilea dat door de Gothen wordt omsingeld.  Hieronymus schrijft vanuit het door hem gestichte klooster te Betlehem. De woorden die hij wil terugnemen zijn niet mis! ‘Vermaledijde schorpioen van Aquilea’  luidt het, waarmee hij zijn grenzeloze verontwaardiging te kennen had gegeven in verband met onenigheden tussen hen beiden over de  interpretatie van Origenes, zoals Rufinus deze in het Latijn had vertaald!

Maar er is meer aan de hand! Keer op keer legt Rufinus de vinger op de pijnplek waar het om Hieronymus’ vertaling van het Nieuwe Testament gaat. Waarom houdt  hij er zo koppig aan vast ‘agape’ door ‘caritas’  te vertalen? En waarom wil hij er niet van horen dat ‘hamartanein’ niet ‘peccare,’ maar “errare’ betekent? Niet ‘zondigen’, maar ‘dwalen’ , het doel missen,? En waarom blijft hij, Hieronymus er zo aan vast houden dat “apoluthrosis’ vrijkopen zou betekenen, alsof het om een losgeld zou gaan, terwijl het toch duidelijk ‘redemptio’ , ‘verlossing’  betekent?

Het heeft enige tijd gevergd vooraleer het tot mij doordrong dat deze Hieronymus dezelfde is als de kluizenaar die in de woestijn van Chalkis, in Syrië een leeuw van ondraaglijke pijnen verloste  door hem een doorn uit de poot te trekken. Op een icoon zie je de beide op een rotsblok tegenover elkaar gezeten : de eremiet  die een soort pincet in de hand houdt en de leeuw, met opgeheven poot, de andere kant opkijkend, zodat hij de hele operatie niet hoeft te zien. Stof genoeg opdat de twee jongste kleinzonen , aan wie ik ooit dit verhaal vertelde, telkens weer opnieuw de  leeuw met  de gekwetste poot willen spelen en ik me in de rol van kluizenaar klaar moet houden in een grot, die onder een tafel is geïmproviseerd. Alleen, zij kijken de andere kant niet op.

De briefwisseling tussen Rufinus en Hieronymus is op enkele fragmenten na, verloren gegaan. Maar zijn woorden, die hij later terugnam, hebben de geschiedenis overleefd. Heeft Hieronymus ook daar de doorn kunnen wegnemen? ‘ De doorn in de eigen poot?’

Zie voor een literaire reconstructie van de briefwisseling , (op basis van hisrorische gegevens):

Alain Le Ninèze, ‘La controverse de Betléem’, Actes Sud, Histoire

Het verhaal van Hieronymus en de leeuw vindt men in de Legenda Aurea

In een ets van Albrecht Dürer zien we de leeuw, na de geslaagde operatie, languit liggend  aan de voeten van kluizenaar in diens studeervertrek.