Wanneer toekomst hoorbaar wordt

Otto Scharmer, Arthur Zajonc en Miha Pogacnik in Amsterdam

Op 8 maart jl vond in Amsterdam de boekpresentatie plaats van de nederlandse vertaling van Otto Schamerr’s ‘Theory U’ en ‘Meditation as a contemplative Inquiry’ van Arthur Zajonc. Dat beide boeken in één enkel gebeuren aan een publiek van ca 500 mensen werden voorgesteld was een bewuste keuze van initiatiefnemer  de Iona Stichting. De boekpresentatie werd immers ook als een gelegenheid geboden opdat de ‘beide auteurs, waarvan de één meer de individuele ontwikkeling beschrijft en de ander meer de veranderingsprocessen in organisaties, als een volgende stap de samenhang tussen hun respectievelijk onderzoek zouden op het spoor komen’ (Michiel ter Horst en Ignaz Anderson in Motief).

Een element van deze samenhang werd bij het openingswoord door Ignaz Anderson, directeur Iona Stichting,  naar voren gebracht toen hij sprak over een zich aankondigend nieuw paradigma, dat een oproep doet om strategieën te onwtikkelen waarbij de toekomst in het nu kan worden ingezet. Miha Pogacnik vertolkte deze samenhang  via de taal van de muziek, daarbij zelf een oproep lancerend: ‘don’t just listen and enjoy’!- een oproep om de graad van wakkerheid en awareness te intensifieren, wat als een soort leitmotiv doorheen de namiddag zal spelen.

Zowel Arthur Zajonc als Otto Scharmer namen als uitgangspunt de ‘tectonische’ verschuivingen (Scharmer) die zich op dit ogenblik alom in de wereld voordoen, waardoor er niet langer meer ‘a safe place to hide’ (Zajonc) is.

voor beide geldt als een dringende vraag: Welke capacities dienen ontwikkeld te worden om datgene wat vanuit de toekomst wil geboren worden in het nu te verankeren?

Contemporary meditative life is voor Arthur Zajonc op dit ogenblik het antwoord op deze nood. Hij  beschrijft de weg die via nederigheid en eenvoud (humility) door het gebied heen gaat waar the silent self ontstaat, tot op het punt waar een ademend ritme tussen focused attention en open attention een innerlijke ruimte  doet onstaan. Immers er  is  tussen focused en open attention een ‘springend punt’, waar ‘knowing love’ wordt. Arthur noemt het ook de ‘void’ , een  open ruimte van (gevuld met) scheppende potentie. Het is daar waar het gemediteerde ‘ervaring’ wordt en  via de weg weer terug  kan worden geïntegreerd en in dankbaarheid omgezet tot praktische dienstbaarheid voor de wereld.

Ook Otto Scharmet  ziet als antwoord op de dringende vraag naar de capacities om ‘aus der Zukunft heraus zu handeln’ het  ontwikkelen van een higher level of awareness.  In de weg van de U (U Prozess)  betekent dit op de eerste plaats ‘die eigene Aufmerksamkeit bewusst zu gestalten.’ Dit gaat doorheen verschillende stappen die etappes vertegenwoordigen, steeds dieper naar een ‘nulpunt’toe om van daaruit weer op te klimmen maar nu met grotere openheid in denken, voelen en willen, een openheid die in de drie eerste stappen naar het nulpunt toe is gerealiseerd.

Waar het op aankomt is om  niet vauit reactiepatronen of ervaringen uit het verleden een nieuw aandienende situatie meteen te willen oplossen.

Wat bij Otto Scharmer het nulpunt is, is bij Arthur Zajonc het interval tussen focused en open attention. In het nulpunt word je ‘anwesend’, presencing noemt Scharmer het. Het is een Quellort `van waaruit het nieuwe’ kan ontspringen.

In de stappen naar het moment van presencing toe, wordt door het bewust gestalten van de Aufmerksamkeit denken voelen en willen ‘luisterend’. Het is de weg van het ‘letting go’ , zoals ook bij Zajonc je je dagelijkse persona omvormt tot het silent self vooraleer je de meditatie binnengaat.

Het ‘letting come ‘begint nadat je in het nulpunt ‘anwesend’ werd. Van daaruit, dit wil zeggen vanuit de beste toekomstmogelijkheid, integreer je  (wiedereingliederung)  wat  je  tijdens de weg hebt vernomen en opgenomen. Ook bij Zajong is the journey back home, de weg terug even belangrijk als de stappen die naar het meditatief gebeuren voeren.

Waar we bij Otto Scharmer afdalen tot de diepste laag van stilte en terughouding  om aanwezig te  worden in wat nog komende is, klimmen we bij Arthur Zajonc naar het punt waar we vanuit de grootste geconcentreerd heid ons durven openen voor wat ons toespreekt  vanuit de wijde periferie. Leadership is to die, zegt Scharmer. In the void moeten we het uithouden, aldus Zaonc. Bij beide auteurs  voert de weg doorheen thresholds om  tenslotte uit te monden bij wat Scharmer social field ‘noemt, : de totality of human relationships that we enact as human beings. Het tussenmenselijke als resonantieveld voor het toekomstige, waar de inspiratie binnentreedt voor ‘who we could be as a society’.

Net voor het geboeid luisterende publiek door Hein Dijksterhuis werd uitgenodigd om op hun beurt met elkaar een aantal stappen in oefening om te zetten, wisselden de beide auteurs nog hun boek uit. Een gebaar dat een intens inspirerende namiddag bezegelde.

Ulrich Rösch bespreekt de Duitse vertaling van Theory U : Ulrich Rösch, ‘Presencing, Neues anwesend sein lassen’,  das Goetheanum Nr 8/9, 19 Februar 2010

Arthur Zajonc, ‘Meditatie’, vertaald door B. en K. Kaiser en L. Chavannes, Uitgeverij Christofoor, Zeist 2010. Oorspronkelijke titel: Meditation as contemplative inquiry’ When knowing becomes love. Lindisfare Books, 2009

C. Otto Scharmer, Theorie U, Leiding vanuit de toekomst die zich aandient. Vertaling G. Brongers en M. Emmerich; Christofoor, Zeist 2010. Oorspronkelijke titel  Theory U Leading from the Future as it Emerges.