Lontano da dove? (Arnold Schönberg)

De werktafel van Arnold Schönberg
of:
‘Lontano da dove?’

Voor Claudio Magris is reizen een levenswerk. Leven is het reizen doorheen ruimte en tijd, doorheen momenten van epifanie en van verduistering, langs plaatsen die zwijgen en langs plaatsen die spreken, doorheen landschappen aan elkaar geregen door een zilveren of gouden lint van een rivier.

Wat je als reiziger betreedt zijn talloze overgangen, grenzen, wisselingen van stemming, zijn omslagpunten in een atmosfeer en die je kan proeven, aan een cafétafel van café tot café.

Er is ook iets blijvends. Dit blijvende dat je niet kan benoemen en dat Magris af en toe de naam geeft van Europa, maar het is een Europa dat niet samenvalt met één of andere landkaart. Het is het Europa dat overblijft nadat je alle grenzen hebt overschreden, waardoor het tezelfdertijd grijpbaar nabij en toch veraf blijft. Het is het Europa van de banneling, van de uit- en de inwijkeling. Het Europa waaruit wij allen verbannen zijn.

Vraagt de thuisblijver: – Vai lontano? Is het ver waarheen je gaat?

En antwoordt de reiziger: – Lontano da dove? Ver vanaf waar?

Voor de banneling is niets ver, omdat niets nabij is. Die nabije verte is de allerlaatste grens en ook aan deze is hij voorbij.

In zijn ‘L’Infinito viaggiare’ (In het Duits vertaald naar aanleiding van de Vredesprijs van de Duitse Boekhandel die hem vorige herfst op de Frankfurter Buchmesse werd verleend) vertelt Magris over een stukje Europa aan de laatste grens voorbij.

Het is de werkkamer, beter gezegd de werktafel van Arnold Schönberg, die hij in het gelijknamige Instituut in Los Angeles te zien kreeg. Een tafel in zijn meest eenvoudige staat, waarop partituren, knipsels, aantekeningen en allerhande spullen in een harmonische ont-ordening verspreid liggen.

E il vero ordine di chi vive e lavora’ merkt Magris op en beschrijft achtereenvolgens een reeks zelfgemaakte pennenhouders, een miniatuur viool van papier, ingenieuze ijzerdraadconstructies voor postzegels in alle formaten, een set met whistkaarten, 52 in getal, helemaal handgemaakt, vierkantjes uit karton geknipt om combinaties te zoeken voor het twaalftonenstelsel en wat nog meer. Schönbergs dochter Nuria, die de Italiaanse componist Luigi Nono zal huwen, verhaalt hoe ze met zijn gedrieën als kinderen gefascineerd rond de tafel de wacht hielden, terwijl hun vader het ene verrassende wondermaaksel na het andere met papier, lijm en schaar voor hun ogen toverde!

Welk een meesterschap over de tijd! Terwijl de meetbare tijd hem tussen de vingers wegglipte en alles en iedereen om hem heen er op aandrong dat hij zijn oeuvre zoniet onder de aandacht zou brengen, dan toch zou afwerken, maakte Schönberg deze ‘insnede’ in de tijd, waarin enkel en alleen de magie van l’instant présent‘ regeerde; een puur moment van aanwezigheid, tussen twee golfslagen in, zoals de golven van de oceaan die neersloegen op het nabije strand. Wat verderop woonde de familie Mann, bannelingen zoals zijzelf, waar de kinderen Schönberg echter niet binnen mochten en dus maar wat op het strand bleven ronddrentelen, totdat het ouderlijk bezoek afgelopen was. Kinderen waren ten huize van de Mann’s hoe dan ook niet welkom, schrijft Magris: ‘In quella casa non si amava troppo l’infanzia’.

Maar in dat andere huis, stond er even improvisatorisch als onverwoestbaar een tafel bezaaid met volmaakt nutteloze maaksels als een altaar opgericht ter ere van al wat tegelijk veraf is en nabij.

Vai lontano? Lontano da dove?

——————

Claudio Magris werd 1939 in Trieste geboren. Eén van zijn bekendste werken, Il Danube, (1986) ‘Donau’ werd ook in het Nederlands vertaald (De Bezige Bij). In de Duitse vertaling kreeg l’Infinito Viaggiare’ de titel:’Ein Nilpferd in Lund’ (Hansen Verlag). Daarin valt het stukje over ‘Il tavolo di Schönberg’te lezen.

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.